Direk ve İletken Seçimi ENH Maliyetini Nasıl Etkiler?

Direk ve İletken Seçimi Neden Birlikte Değerlendirilmelidir?

Enerji nakil hattında direk ve iletken birbirinden bağımsız iki malzeme kalemi değildir.

İletkenler direkler arasında taşınır ve oluşturdukları mekanik etkiler direk sistemi tarafından karşılanır. Direklerin yeri ve yüksekliği ise açıklıkları, dolayısıyla iletkenin hat üzerindeki geometrisini etkiler.

Bu nedenle temel ilişki şu şekilde kurulabilir:

güzergâh → açıklıklar → iletken sistemi → mekanik koşullar → direk → temel → montaj

Örneğin bir direğin güzergâhtaki konumu değiştirilirse komşu açıklıklar da değişebilir. Bu değişiklik iletken geometrisinin ve direğin mekanik koşullarının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Benzer şekilde iletken sistemi değiştirildiğinde yalnızca iletken satın alma bedeli değil, ilgili direk ve hat donanımlarının uygunluğu da kontrol edilmelidir.

Bu nedenle ENH maliyet optimizasyonu, tek tek ürünlerin en ucuzunu seçmek yerine hattın tamamını teknik bir sistem olarak değerlendirmeyi gerektirir.

Direk Tipi ENH Maliyetini Nasıl Etkiler?

Enerji nakil hattında bütün direkler aynı görevi üstlenmez.

Güzergâh ve hat tasarımına göre direkler;

• hattı doğrusal bölümde taşımak,

• yön değişimini karşılamak,

• iletkenleri gergi altında sonlandırmak veya bölmek,

• bağlantı veya özel geçiş noktalarını oluşturmak

gibi farklı görevler üstlenebilir.

Direğin görevi değiştikçe karşılaması gereken mekanik koşullar da değişebilir.

Bu durum;

• direğin malzeme miktarını,

• gövde yapısını,

• kullanılan izolatör ve hırdavatı,

• temel çözümünü,

• saha montajını

etkileyebilir.

Bu nedenle maliyet hesabında yalnızca “toplam direk adedi” yeterli değildir.

Örneğin aynı direk sayısına sahip iki güzergâhta açı ve durdurucu noktalarının dağılımı farklıysa direk ve hat donanımı metrajları da aynı olmak zorunda değildir.

Direk Yüksekliği ve Gövde Yapısı Maliyeti Nasıl Değiştirir?

Direk yüksekliği arazi ve hat geometrisinin önemli sonuçlarından biridir.

Daha yüksek bir direk gerektiğinde direğin malzeme miktarı, taşıma koşulları, montaj yöntemi ve temel gereksinimi değişebilir.

Ancak direk yüksekliği yalnızca açıklığın uzunluğuna göre seçilmez.

Proje koşullarına göre;

• arazi kotları,

• iletken sehimi,

• yol veya yapı geçişleri,

• diğer enerji hatları,

• hat açısı,

• gerekli geometrik açıklıklar

direk yüksekliğini etkileyebilir.

Bu nedenle daha yüksek direk kullanılması yalnızca “direk fiyatındaki artış” olarak görülmemelidir.

Değişiklik temel, vinç veya montaj ekipmanı ve saha lojistiği gibi başka maliyet kalemlerine de yansıyabilir.

Direk Adedini Azaltmak Her Zaman Maliyeti Düşürür mü?

Hayır.

İlk bakışta daha az direk;

• daha az direk malzemesi,

• daha az temel,

• daha az montaj noktası

anlamına gelebilir.

Ancak direk adedini azaltmak için açıklıkların büyütülmesi gerekiyorsa iletken geometrisi ve mekanik koşullar da değişir.

Bunun sonucunda proje özelinde;

• farklı direk tipi veya yüksekliği,

• farklı temel çözümü,

• daha ağır mekanik koşullar,

• farklı montaj yöntemi

gündeme gelebilir.

Tersi durumda açıklıkları gereksiz biçimde küçültmek de fazla sayıda direk, temel ve saha imalatı oluşturabilir.

Bu nedenle maliyet optimizasyonunun amacı en az direği kullanmak değildir.

Amaç, güzergâhın bütünü için teknik olarak uygun direk-açıklık düzenini oluşturmaktır.

Hat Açıklıkları Direk ve Temel Maliyetini Nasıl Etkiler?

Hat açıklığı iki komşu direk arasındaki yatay mesafedir.

Direk noktalarının yeri değiştiğinde açıklıklar da değişir. Bununla birlikte iletkenin açıklık içerisindeki geometrisi ve direklere aktarılan mekanik etkiler yeniden değerlendirilir.

Özellikle;

• komşu açıklıkların birbirinden çok farklı olduğu noktalar,

• yön değişimleri,

• eğimli arazi,

• vadi veya yol geçişleri,

• özel hat kesimleri

standart doğrusal güzergâhtan farklı koşullar oluşturabilir.

Bu nedenle “daha uzun açıklık = daha az direk = daha düşük maliyet” şeklinde doğrusal bir hesap yapılamaz.

Bir açıklığın ekonomik olup olmadığı yalnızca kaç direği ortadan kaldırdığına değil, yeni açıklığın gerektirdiği direk, temel, iletken ve montaj koşullarına bağlıdır.

Zemin ve Temel Koşulları Neden Direk Fiyatından Ayrı Düşünülmemeli?

Direğin satın alma fiyatı, direk noktasının toplam maliyetini göstermez.

Direğin taşıdığı yüklerin zemine aktarılması için uygun temel çözümünün oluşturulması gerekir.

Saha koşullarına göre;

• kazı,

• beton,

• donatı,

• kalıp,

• dolgu,

• kaya kazısı,

• teraslama,

• özel temel çözümleri,

• direk noktasına ulaşım

gibi işler oluşabilir.

Bu nedenle aynı direk tipi iki farklı noktada aynı saha maliyetini oluşturmayabilir.

Düz ve kolay erişilebilir bir zemindeki direk ile eğimli, kayalık veya ağır ekipman erişimi sınırlı bir noktadaki direğin toplam uygulama maliyeti farklı olabilir.

Direk seçimi bu nedenle direk + temel + erişim + montaj bütünü üzerinden değerlendirilmelidir.

İletken Tipi ve Kesiti ENH Maliyetini Nasıl Etkiler?

İletken, hat boyunca tekrarlanan temel malzeme kalemlerinden biridir.

İletken sistemi değiştiğinde toplam malzeme ihtiyacı da değişebilir.

Maliyet hesabında proje koşullarına göre;

• iletken tipi,

• iletken kesiti,

• hat uzunluğu,

• devre sayısı,

• faz başına iletken düzeni,

• gerekli ekler,

• koruma iletkenleri,

• varsa OPGW,

• titreşim sönümleyiciler ve diğer donanımlar

değerlendirilir.

Ancak daha küçük kesit seçmek otomatik olarak daha düşük toplam proje maliyeti anlamına gelmez.

İletkenin elektriksel ve mekanik açıdan proje ihtiyacını karşılaması gerekir.

Taşınacak güç, gerilim düşümü ve kayıplar gibi elektriksel kriterlerle mekanik dayanım ve hat koşulları birlikte değerlendirilmeden yalnızca malzeme fiyatını düşürmeye yönelik bir iletken seçimi yapılamaz.

İletken Seçimi Direk Yüklerini Nasıl Değiştirebilir?

İletken değiştiğinde yalnızca elektriksel kapasite değişmez.

İletkenlerin;

• birim ağırlığı,

• çapı,

• mekanik dayanımı,

• çekme ve sehim davranışı,

• rüzgâr ve çevresel yüklerle ilişkisi

de farklı olabilir.

Bu özellikler direklere aktarılan mekanik etkilerle ilişkilidir.

Dolayısıyla iletken sistemi değiştirildiğinde mevcut direk veya önceden seçilmiş direk çözümünün yeni koşullara uygunluğu yeniden kontrol edilmelidir.

Bu özellikle proje geliştirme sürecinde önemlidir.

İlk bütçede kullanılan bir iletkenin daha sonra farklı kesit veya tipe dönüştürülmesi, yalnızca “iletken fiyat farkı” olarak değerlendirilmemelidir.

Direk, temel, izolatör ve bağlantı donanımı üzerindeki etkileri de incelenmelidir.

Devre Yapısı ve Hat Donanımları Maliyete Nasıl Yansır?

ENH maliyetinde yalnızca faz iletkeninin miktarı bulunmaz.

Hattın tasarımına göre;

• askı takımları,

• gergi takımları,

• izolatörler,

• jumper bağlantıları,

• iletken ekleri,

• damperler,

• koruma iletkenleri,

• OPGW ve ilgili donanımlar

gibi tamamlayıcı ekipmanlar da gerekebilir.

Direk dağılımı değiştikçe askı ve gergi noktalarının sayısı da değişebilir.

Benzer şekilde devre yapısının veya iletken düzeninin değişmesi toplam hat malzemesi ve montaj kapsamını etkileyebilir.

Bu nedenle teklif karşılaştırmasında yalnızca:

direk adedi + iletken kilometresi

üzerinden kontrol yapmak yeterli değildir.

Direk ve iletkenle birlikte kullanılan hat donanımlarının da metraj kapsamına dahil olup olmadığı görülmelidir.

Nakliye ve Montaj Koşulları Direk ve İletken Maliyetini Nasıl Değiştirir?

Malzemenin fabrikadan satın alınması, sahadaki tamamlanmış maliyetin yalnızca bir bölümüdür.

Direklerin güzergâhtaki noktalara ulaştırılması ve kurulması için saha koşullarına göre;

• ağır araç erişimi,

• vinç,

• saha içi taşıma,

• geçici yol,

• montaj alanı,

• eğimli arazi çalışması

gerekebilir.

İletken tarafında ise makaraların sahaya ulaştırılması, çekim ekipmanlarının yerleştirilmesi, çekim-gergi alanlarının oluşturulması ve iletkenin projedeki koşullara göre çekilmesi gerekir.

Bu nedenle erişimi zor bir güzergâhta malzeme fiyatları değişmese bile toplam uygulama maliyeti yükselebilir.

Teklifte nakliye ve montaj kapsamının açık biçimde tanımlanması bu nedenle önemlidir.

Teknik Olarak En Ucuz ENH Nasıl Belirlenir?

Tek bir malzeme kaleminin en ucuzunu seçmek, hattın toplamda en ekonomik çözümünü oluşturmayabilir.

Örneğin:

Senaryo 1: Daha fazla sayıda, daha standart direk ve temel çözümü.

Senaryo 2: Daha az sayıda ancak farklı mekanik kapasite veya temel gerektiren direkler.

İki senaryodan hangisinin daha ekonomik olduğu yalnızca direk sayısına bakılarak belirlenemez.

Aynı yaklaşım iletken seçimi için de geçerlidir.

Daha düşük ilk malzeme maliyeti sağlayan bir iletken çözümü; elektriksel, mekanik veya proje gereksinimlerini karşılamıyorsa gerçek bir maliyet alternatifi değildir.

Sağlıklı optimizasyon şu sırayla yapılmalıdır:

1. Teknik koşullar belirlenir.
Gerilim, kapasite, bağlantı ve güzergâh girdileri oluşturulur.

2. Direk yerleşimi geliştirilir.
Açıklıklar, yön değişimleri ve özel geçişler değerlendirilir.

3. İletken sistemi doğrulanır.
Elektriksel ve mekanik koşullar birlikte kontrol edilir.

4. Direk ve temel çözümü kesinleştirilir.
Her direk noktasının görevi ve saha koşulu dikkate alınır.

5. Metraj oluşturulur.
Direk, temel, iletken, izolatör ve diğer hat donanımları hesaplanır.

6. Saha ve lojistik kapsamı eklenir.
Nakliye, erişim, montaj ve özel geçişler değerlendirilir.

7. Alternatifler toplam maliyet üzerinden karşılaştırılır.

Böylece ekonomik çözüm yalnızca ürün fiyatından değil, uygulanabilir toplam hat tasarımından elde edilir.

Teklifte Direk ve İletken Kalemleri Nasıl Kontrol Edilmeli?

ENH teklifi değerlendirilirken aşağıdaki tablo kullanılabilir:

Kontrol	Teklifte netleştirilecek konu
Direk adedi	Hangi güzergâh ve projeye göre hesaplandı?
Direk tipleri	Taşıyıcı, açı/durdurucu ve özel noktalar ayrılmış mı?
Direk yüksekliği	Hangi proje verilerine dayanıyor?
Temeller	Direk fiyatına dahil mi, ayrı metraj mı?
Zemin	Temel varsayımı hangi zemin koşuluna göre?
İletken	Kesin tip ve kesit belirtilmiş mi?
Devre yapısı	Teklif hangi devre düzenine göre hazırlanmış?
Hat uzunluğu	Hangi proje/güzergâh üzerinden hesaplandı?
Koruma iletkeni/OPGW	Gerekiyorsa dahil mi?
İzolatör-hırdavat	Askı ve gergi takımları dahil mi?
Nakliye	Ana ve saha içi nakliye dahil mi?
Direk montajı	Vinç ve saha ekipmanları dahil mi?
İletken çekimi	Çekim ve gergi uygulaması dahil mi?
Özel geçişler	Yol, hat veya diğer özel kesimler ayrıca fiyatlanmış mı?
Varsayımlar	Kesinleşmemiş metrajlar açıkça belirtilmiş mi?

İki teklifin toplam fiyatı ancak bu temel kapsamlar eşitlendikten sonra anlamlı biçimde karşılaştırılabilir.

Bu nedenle enerji nakil hattı fiyatını yalnızca kilometre başına bedel veya direk sayısı üzerinden değerlendirmek yerine şu zincire bakmak gerekir:

güzergâh → açıklık → iletken → mekanik koşullar → direk → temel → hat donanımları → montaj → toplam maliyet

Direk ve iletken seçiminin gerçek maliyet etkisi, bu iki kalemin birbirinden bağımsız değil, aynı ENH tasarımının birbirini etkileyen parçaları olarak değerlendirilmesiyle görülebilir.

Projenizin kapsamını paylaşın; Serveran Enerji mühendislik ekibinden teklif ve teknik değerlendirme talep edin.